Các Mác là người đầu tiên phát hiện ra bản chất của cái đẹp gắn liền với lao động. Cái đẹp không là cái vốn có. Chưa có con người và lao động thì chưa có những hiện tượng thẩm mỹ trong cuộc sống, chưa có cái đẹp.

Cái đẹp mang lại niềm hứng thú không phải chỉ cho một cá nhân riêng lẻ nào đó, mà phải mang lại hứng thú phổ biến có tính xã hội. Cái đẹp vì thế tồn tại độc lập với chủ thể cá nhân. Cái đẹp gắn với hoạt động thực tiễn của chủ thể, thoả mãn được tình cảm thẩm mỹ của chủ thể do các thước đo lý tưởng xã hội định hướng.

Quan hệ thực tiễn của con người không chỉ ở lao động, mà còn trong đấu tranh xã hội. Mọi hoạt động nhằm cải thiện các quan hệ xã hội cho phù hợp với ước mơ của mình đều gây được hứng thú thẩm mỹ.

Theo chủ nghĩa Mác-Lênin, cái đẹp ra đời từ lao động, gắn bó chặt chẽ với cái thật, cái tốt và cái hữu ích. Cái đẹp xuất hiện trong quan hệ thẩm mỹ, nó có những yếu tố chung với quan hệ thẩm mỹ. Xa rời cái thật không thể có cái đẹp. Đối lập với cái thật, cái đẹp sẽ thiếu vắng nội dung, không có cái đẹp chân chính nào lại không có ích. Cái thật, cái tốt, cái có ích phải gắn liền với các hình tượng sinh động mới là cái mỹ. Cái mỹ với tư cách là cái đẹp là một cái mỹ đặc trưng bởi tính hài hoà của nó.

Cái đẹp là một phạm trù mỹ học cơ bản, giữ vị trí trung tâm trong quan hệ thẩm mỹ giữa con người với hiện thực, bao chứa các quan hệ chân-thiện-ích, xuất phát từ thực tiễn, tồn tại dưới dạng hình tượng toàn vẹn, cân xứng hài hoà, gây được khoái cảm thẩm mỹ tích cực đối với chủ thể xã hội.

Vai trò của cái đẹp trong cuộc sống là: Do nó gây được khoái cảm tích cực, gắn liền với sự hài hoà thẩm mỹ nên nó điều hoà với mọi mối quan hệ khác; Cái đẹp với nhiều hình thức tồn tại khác nhau, nó làm phong phú đời sống tâm hồn và tình cảm của con người; Mỗi nhân cách nếu được cái đẹp định hướng thì nó sẽ phát triển hoà hợp giữa cá nhân và cộng đồng, nó sẽ hoà mình vào xã hội và cái ích kỷ sẽ được khắc phục; Cái đẹp mở ra khả năng sáng tạo nhiều chiều, nhiều lớp;  Cái đẹp đúng đắn có tác dụng ngăn chăn các phản thẩm mỹ.

Cái đẹp trong cuộc sống là rất phong phú đa dạng. Nó bao gồm tất cả những gì bảo đảm ba yêu cầu: đúng đắn, chân thực của cuộc sống; Mang tính nhân bản và nhân văn tốt đẹp; Là một sự hoàn thiện, hoàn mỹ. Như vậy, cái đẹp trong cuộc sống là tất cả những gì mang tính hữu ích, tốt, thật và là một quan hệ sóng đôi giữa chủ thể thẩm mỹ và khách thể thẩm mỹ.

Cái đẹp trong nghệ thuật bao giờ cũng mang tính điển hình (người nghệ sỹ chỉ rút ra những gì khái quát, tập trung và ưu đẳng nhất của sự vật hiện tượng. Nó khái quát được cả không gian, thời gian vừa tính thời sự nóng bỏng vừa cái lưu truyền muôn thủa. Điển hình cũng gắn với tính cá thể hóa sinh động của biểu tượng đẹp cụ thể. Điển hình trong nghệ thuật bao giờ cũng mang tính hai mặt khái quát hóa và cụ thể hóa. Đó là quan hệ biện chứng giữa cái riêng và cái chung của cái đẹp), là sự thống nhất biện chứng giữa nội dung và hình thức (Nội dung đẹp của lý tưởng sống phải được chiếu sáng một cách sâu sắc, lấp lánh đến tận cùng tâm hồn của con người, góp phần định hướng hành động của con người. Hình thức đẹp là hình thức tổ hợp cấu trúc về vật chất cái bản chất bên trong nội dung bằng một ngoại hình có sức cuốn hút mỹ cảm). Cái đẹp trong nghệ thuật không đua chen với cái đẹp trong tự nhiên về sự phong phú, đa dạng. Nhưng cái đẹp trong tự nhiên phải khuất phục cái đẹp trong nghệ thuật về chiều sâu nhân văn và triết lý (Người ngắm trăng soi ngoài cửa sổ/ Trăng nhòm khe cửa ngắm nhà thơ). Cái đẹp trong nghệ thuật làm ta kinh ngạc và đi từ bất ngờ này đến bất ngờ khác (Sầu đong càng lắc càng đầy/ Ba thu dọn lại một ngày dài ghê). Nó là sự tổng hợp giá trị mỹ học với đạo đức, chính trị, khoa học khiến con người vận động theo hướng hoàn thiện, hoàn mỹ, theo quy luật hài hòa, đồng thời xây dựng ngôi nhà của tâm hồn đẹp làm cho con người sống thoải mái, tự do trong không gian lành mạnh, thiện cảm của toàn xã hội. Nó là một giá trị tinh thần trọn vẹn của chỉnh thể Chân-Thiện-Ích, hoà quyện tình cảm, trí tuệ, khát vọng, ý chí của con người (Bác để tình thương cho chúng con/ Một đời thanh bạch chẳng vàng son/ Mông manh áo vải hồn muôn trượng/ Hơn tượng đồng phơi giữa lối mòn).