Ngày Quốc tế lao động, ngày hội của những người lao động toàn thế giới, được tổ chức vào 1-5 hàng năm.
Trong cuộc đấu tranh giữa tư bản và lao động, vấn đề thời gian lao động có ý nghĩa quan trọng. Ngay sau khi thành lập Quốc tế I năm 1864, Mác coi việc rút ngắn thời gian lao động là nhiệm vụ đấu tranh của giai cấp vô sản.

Tại Đại hội I Quốc tế I họp tại Giơ-ne-vơ tháng 9-1866 vấn đề đấu tranh cho ngày làm việc 8 giờ được coi là nhiệm vụ trước mắt. Khẩu hiệu ngày làm 8 giờ sớm xuất hiện trong một số nơi của nước Anh – nước có nền công nghiệp phát triển sớm nhất. Yêu sách này dần lan sang các nước khác.
Phong trào đòi làm việc 8 giờ phát triển mạnh ở nước Mỹ từ năm 1827 đi đôi với sự nảy nở và phát triển phong trào Công đoàn. Năm 1868, giới cầm quyền Mỹ buộc phải thông qua đạo luật ấn định ngày làm 8 giờ trong các cơ quan, xí nghiệp thuộc Chính phủ. Nhưng xí nghiệp tư nhân vẫn giữ ngày làm việc từ 11 đến 12 giờ.
Tháng 4-1884 tại thành phố công nghiệp lớn Si-ca-gô, Đại hội Liên đoàn lao động Mỹ thông qua Nghị quyết nêu rõ: từ ngày 1-5-1886 ngày lao động của tất cả công nhân sẽ là 8 giờ.

Ngày 1-5-1886, công nhân toàn thành phố Si-ca-gô tiến hành bãi công, 40 nghìn người không đến nhà máy. Họ tổ chức mittinh, biểu tình trên thành phố với biểu ngữ “Từ hôm nay không người thợ nào làm việc quá 8 giờ một ngày! Phải thực hiện 8 giờ làm việc, 8 giờ nghỉ ngơi, 8 giờ học tập”, cuộc đấu tranh lôi cuốn ngày càng đông người tham gia. Cùng ngày đó, các Trung tâm công nghiệp ở nước Mỹ đã nổ ra 5.000 cuộc bãi công với 340 nghìn công nhân tham gia. Ở một số nơi như Niu-Oóc, Pi-Xbớc, Ban-ti-mo, Oa-sinh-tơn… có khoảng 12 vạn rưỡi công nhân giành được quyền làm việc 8 giờ một ngày, khẩu hiệu “Ngày làm việc 8 giờ” trở thành tiếng nói chung của toàn thể giai cấp công nhân. Ở nhiều nơi cảnh sát đã đàn áp các cuộc biểu tình, đặc biệt ở thành phố Si-ca-gô cảnh sát đã tàn sát đẫm máu cuộc đấu tranh, làm hơn một trăm người chết, nhiều thủ lĩnh Công đoàn bị bắt và bị kết án tử hình.
Mặc dù cuộc bãi công ở Si-ca-gô bị trấn áp, nhưng khí phách anh hùng của công nhân và yêu cầu thiết thực của cuộc đấu tranh đã gây chấn động lớn trong giai cấp công nhân thế giới; công nhân nhiều nước đã đồng tình và hưởng ứng yêu sách của công nhân Si-ca-gô. Vì thế tại Đại hội thành lập Quốc tế II do Ph.Ăng-ghen lãnh đạo họp ngày 14-7-1889, Đại biểu của giai cấp công nhân thông qua Nghị quyết lấy ngày 1-5 hàng năm làm ngày đoàn kết đấu tranh của giai cấp vô sản toàn thế giới.
Thực hiện Nghị quyết trên, năm 1890 lần đầu tiên ngày Quốc tế lao động 1-5 được tổ chức trên quy mô thế giới.
Ngày 1-5 ở các nước xã hội chủ nghĩa, đã coi là ngày mừng thắng lợi đã đạt được, nêu quyết tâm hoàn thành nhiệm vụ mới và biểu lộ tình đoàn kết với những người lao động các nước khác. Ở các nước thuộc hệ thống tư bản chủ nghĩa, ngày 1-5 là ngày biểu dương cho lực lượng lao động, đấu tranh cho hòa bình, dân chủ, tiến bộ xã hội.
Ở Việt Nam, sau khi Đảng cộng sản Đông Dương ra đời (1930), giai cấp công nhân Việt Nam cũng lấy ngày 1-5 là ngày đoàn kết đấu tranh của mình. Cuộc đấu tranh ngày 1-5-1930 là một bước ngoặt của cao trào cách mạng 1930 – 1931, từ thành thị đến nông thôn, từ Bắc đến Nam nhiều nơi treo cờ Đảng, tổ chức mittinh, tuần hành thị uy, lần đầu tiên dưới sự lãnh đạo của Đảng và hướng dẫn vận động của Công hội, công nhân ta biểu tình kỷ niệm ngày Quốc tế lao động 1-5 đấu tranh đòi quyền lợi, tỏ tình đoàn kết với công nhân lao động thế giới.
Trong thời kỳ trước Cách mạng tháng Tám việc kỷ niệm ngày Quốc tế lao động 1-5 phần nhiều phải tổ chức bí mật bằng hình thức treo cờ, rải truyền đơn. Năm 1936, do thắng lợi của Mặt trận bình dân Pháp và Mặt trận dân chủ Đông Dương, ngày Quốc tế lao động lần đầu tiên được tổ chức công khai tại Hà Nội, thu hút đông đảo các tầng lớp nhân dân tham gia.
Ở Bình Định, ngày Quốc tế lao động được công nhân lao động coi như ngày hội của mình. Tinh thần bất diệt của ngày Quốc tế lao động 1-5 hàng năm đã trở thành hành động đấu tranh đòi tự do dân chủ, chống áp bức bóc lột, đòi hòa bình độc lập dân tộc của công nhân lao động, tạo nên những dấu ấn của lịch sử. Ngày 1-5-1930 hàng trăm công nhân các ngành nghề ở Quy Nhơn và Hoài Nhơn xuống đường rải truyền đơn, treo cờ Đảng; đòi giảm giờ làm, tăng lương cho công nhân, giảm sưu thuế, nợ lãi cho nông dân nghèo.
Ngày 1-5-1969, hơn 400 lao động ở Quy Nhơn đòi nghỉ làm việc trong ngày Quốc tế lao động. Sau đó 4.000 công nhân lao động và học sinh xuống đường biểu tình tuần hành từ Khu I đến Khu VI biểu dương lực lượng, phản đối quyết liệt bọn Mỹ giết hại nhân dân trong tỉnh.
Từ sau ngày giải phóng đến nay, ngày 1-5 vừa là điểm hẹn vừa là điểm xuất phát của nhiều phong trào thi đua lao động xây dựng quê hương của công nhân lao động tỉnh nhà.
Ngày nay, ngày Quốc tế lao động là ngày hội của giai cấp công nhân và nhân dân lao động nước ta, ngày đoàn kết giai cấp công nhân và các dân tộc bị áp bức trên thế giới trong cuộc đấu tranh vì hòa bình, độc lập dân tộc, dân chủ và tiến bộ xã hội.

Ngày của tình đoàn kết quốc tế 

 Hôm nay, các hoạt động kỷ niệm Ngày Quốc tế Lao động 1-5, ngày hội của người lao động trên khắp hành tinh đã diễn ra ở nhiều nước trên thế giới. Trong ngày lễ trọng đại này, một lần nữa tinh thần đấu tranh đòi công bằng của những công nhân Chicago (Mỹ) đúng vào ngày này cách đây 124 năm lại được nhớ đến như một lời nhắc nhở hàng triệu triệu người lao động ý thức về quyền lợi cũng như trách nhiệm đối với công việc được giao phó.

Hình ảnh người lao động Mỹ đòi giảm giờ làm đã đi vào các tác phẩm hội họa.

"8 giờ làm việc, 8 giờ nghỉ ngơi, 8 giờ vui chơi", dòng chữ trong biểu ngữ của hàng vạn công nhân Chicago khi xuống đường biểu tình ngày 1-5-1886 đã đi vào lịch sử và trở nên bất hủ. Nó đánh dấu một mốc mới trong cuộc đấu tranh đòi giảm giờ làm lâu dài và bền bỉ giữa tư bản và người lao động; đồng thời tạo nên một sự thay đổi căn bản về tư tưởng của người lao động khi họ dám đứng lên để bảo vệ quyền lợi của chính mình trước giới chủ.

Đúng vào ngày này 124 năm trước, công nhân trên toàn nước Mỹ đã tham gia bãi công đòi giới chủ thực hiện yêu cầu giảm giờ làm. Khởi đầu từ thành phố Chicago với các cuộc biểu tình quyết liệt, cuộc đấu tranh lan tới Washington, New York, Baltimore, Boston… và ngày càng thu hút được nhiều người tham gia. Cũng trong ngày 1-5 năm đó, tại các trung tâm công nghiệp khác trên nước Mỹ đã nổ ra 5.000 cuộc bãi công với sự góp mặt của 340 nghìn công nhân. Giới chủ tức giận thuê lực lượng khiêu khích và cảnh sát đàn áp khiến nhiều cuộc xung đột đã xảy ra dữ dội, làm hàng trăm công nhân chết và bị thương, nhiều thủ lĩnh công đoàn bị bắt... Chưa bao giờ trong lịch sử nước Mỹ có một cuộc nổi dậy của người lao động, nhất là tầng lớp làm công ăn lương trong các nhà xưởng, lại mạnh mẽ, toàn diện đến vậy.

Dòng máu hy sinh của những người công nhân Chicago quả cảm đã không uổng phí. Lòng căm phẫn của công nhân Mỹ và những người lao động thế giới bùng cháy. Ngày 20-6-1889 (3 năm sau "thảm kịch" Chicago) Quốc tế Cộng sản II nhóm họp tại Paris (Pháp) dưới sự lãnh đạo của Frederic Engels, Đại hội lần thứ nhất của Quốc tế Cộng sản II đã quyết định đoàn kết giai cấp công nhân quốc tế đấu tranh cho khẩu hiệu "Ngày làm 8 giờ" và lấy ngày 1-5 hằng năm làm ngày biểu dương lực lượng và đấu tranh chung của tầng lớp vô sản các nước. Kể từ đó, ngày 1-5, mở đầu bằng sự kiện dữ dội ở Chicago, đã trở thành Ngày Quốc tế Lao động, ngày của giai cấp công nhân và đoàn kết quốc tế.

Ngày nay, cho dù thế giới đã trải qua nhiều thăng trầm, đời sống quốc tế đã có nhiều đổi thay, tinh thần ngày 1-5 vẫn vẹn nguyên giá trị. Hôm nay vẫn là ngày mà người lao động khắp thế giới tôn vinh những thành quả đạt được và đấu tranh cho bình đẳng xã hội, cải thiện môi trường làm việc và đòi quyền được có việc làm. Đây là vấn đề ngày càng trở nên nóng bỏng khi tỉ lệ thất nghiệp trên thế giới đang ngày càng gia tăng; đặc biệt sau cuộc khủng hoảng kinh tế tồi tệ nhất trong hơn nửa thế kỷ qua. Tổ chức Lao động Quốc tế cảnh báo số người thất nghiệp năm 2009 trên toàn cầu đã lên tới con số kỷ lục 212 triệu người, tăng 34 triệu người so với năm 2007 và còn tiếp tục tăng cao hơn nữa trong năm 2010 này, nếu chính phủ các nước không có những biện pháp hữu hiệu ổn định kinh tế, tạo việc làm cho người dân. Những con số này là lời cảnh báo mạnh mẽ về việc bảo vệ quyền lợi người lao động, những người ngày ngày đang làm ra của cải vật chất nhằm xây dựng một xã hội tốt đẹp hơn.

 Minh Nhật