Chào mừng quý vị đến với Hành trang cuộc sống - Lê Thị Phương Mai .

Quý vị chưa đăng nhập hoặc chưa đăng ký làm thành viên, vì vậy chưa thể tải được các tư liệu của Thư viện về máy tính của mình.
Nếu đã đăng ký rồi, quý vị có thể đăng nhập ở ngay ô bên phải.
Gốc > ĐỌC VÀ CẢM NHẬN > Nhạc phẩm >

Mỹ cảm trong ca từ Trịnh Công Sơn (3)

Chương 2

CÁI ĐẸP TRONG CA TỪ TRỊNH CÔNG SƠN
Như hai mặt của một chiếc lá, cái bi và cái đẹp là hai phạm trù thẩm mỹ không thể tách rời trong ca từ Trịnh Công Sơn. Một mặt lá nhạt màu hơn và đường gân lá cô độc hơn. Một mặt lá xanh hơn và đường gân lá gầy guộc hơn. Cái bi và cái đẹp trong nhạc Trịnh cũng vậy. Cái bi, đẹp nhưng buồn. Cái đẹp, buồn nhưng diễm lệ. Cái bi, xanh nhạt hơn và cô độc hơn, bởi những đường gân lá gồng lên hẳn cái sinh thể chứa đựng mình, gần như đứng đơn lẻ trong một không gian khác. Cái đẹp, màu xanh tỏa sáng vì đường gân mỏng mảnh chẳng đủ vươn mình. Nhưng dẫu sao, chúng là tất cả sinh khí để tạo nên một chiếc lá. Đẹp từ thuở hồn nhiên đến lúc bình minh. Đẹp như một chiếc lá. Đó là cái đẹp trong ca từ Trịnh Công Sơn. 
Rồi đây chúng tôi sẽ đảnh lễ với từng chiếc lá. Chiếc lá Thiên nhiên, chiếc lá Tình yêu, và chiếc lá Thiền vị. Hãy lần lượt chiêm ngưỡng từng hạt diệp lục để thấy được vẻ đẹp đầy tinh tế, dịu dàng và không kém phần ảo diệu của lá.
1.2.Thiên nhiên

Hãy nghe Trịnh Công Sơn kể về tình yêu thiên nhiên:
“Có tuổi nào mang lá vàng ướp vào sách. Có tuổi nào nhặt lá vào đếm cho đủ tuổi mình. Có tuổi nào nhặt lá vàng rồi ngồi khóc. Có tuổi nào giữ lá vàng trong tay mà bâng khuâng. Còn có tuổi nhìn đá sỏi, nhìn tường quách rêu phong, nhìn dã tràng, sò, ốc. Ôi có bao nhiêu tuổi trên cuộc đời này để nhìn cho hết thiên nhiên.”
Và người nhạc sỹ ấy cũng từng nói: “Với ca khúc, tôi là người tình của thiên nhiên.”  Chừng ấy đủ để hiểu về vẻ đẹp của thiên nhiên qua dòng suối ngôn ngữ Trịnh Công Sơn. Trên dòng suối ấy, thiên nhiên không chỉ mang ý nghĩa bản thể mà còn là một phương tiện nghệ thuật để Trịnh Công Sơn chuyển tải ý đồ nghệ thuật của mình. Thiên nhiên trút lá xuống ca từ Trịnh Công Sơn. Xinh đẹp và mỹ miều. Mây, mưa, nắng, biển, sông, trăng, gió, mặt trời, suối nguồn, biển xa, dòng sông, con đường… đều là những hình ảnh Trịnh Công Sơn hay sử dụng trong âm nhạc của mình. Nhưng qua thống kê và phân tích, chúng tôi xin chọn một vài hình tượng thể hiện đậm nét nhất ý đồ nghệ thuật của nhạc sỹ, cũng như vẽ lên được một thiên nhiên mang vẻ đẹp đặc trưng nhất trong thế giới mỹ cảm của Trịnh Công Sơn. Cụ thể, đó là: mưa và nắng. Bốn mùa phập phồng hơi thở qua mưa, nắng, cỏ hoa. Và cũng chính cỏ hoa, mưa, nắng sinh thành ra bốn mùa. Thiên nhiên trong nhạc Trịnh Công Sơn, vì thế, mang nhịp đập của vũ trụ, của đất trời. Và của cả trái tim con người.
2.1.1.Mưa

Từ thuở ban sơ của loài người, mưa đã gắn với tình yêu. Thần thoại Hy Lạp kể rằng, trong sự mê đắm tột cùng trước sắc đẹp của công chúa Danaé, thần Zeus đã hóa thành mưa để đến với nàng. 
Từ bản tình ca đầu tiên, như một định mệnh, Trịnh Công Sơn cũng bắt đầu bằng mưa.
Ngoài hiên mưa rơi rơi
Lòng ai như chơi vơi
Người ơi nước mắt hoen mi rồi
Đừng khóc trong đêm mưa
Đừng than trong câu ca.
(Ướt mi)
Từ đó trở đi, mưa rơi trắng xóa các ca khúc của ông, nhất là những bản tình ca. 64, đó là số ca khúc đắm mình trong mưa. Phải chăng, những cơn mưa xứ Huế đã ám ảnh tâm hồn nhạy cảm ấy, và hóa thân thành một hình tượng nghệ thuật trong ca từ Trịnh Công Sơn? Mưa Huế dai dẳng. Mưa Huế mù lấp đường về. Âm thầm lặng lẽ trong niềm tịch lặng muôn đời của đất cố đô. Buồn đến nao lòng. Và cũng đẹp đến nao lòng. Bởi thế, một trong những biểu tượng của cái đẹp đặc trưng trong nhạc Trịnh, không gì khác, là mưa.
Mưa, tấm phông nền cho những cuộc tình. Từ Ướt mi, Diễm xưa, đến Tuổi đá buồn, Lời buồn thánh…, tất cả đều là những mối tình ướt mưa. Với con người đa sầu đa cảm ấy, có lẽ chỉ có mưa mới đủ trọn vẹn để sẻ chia với ông những cuộc tình chưa tròn. Mưa buồn, nhưng mưa đẹp. Tình cũng vậy. Buồn, và đẹp! Mà với chú Hoàng tử bé ấy, một cuộc tình, trước hết, phải đẹp! Buồn cũng được, dở dang cũng đành, nhưng tuyệt nhiên, không thể là những mảnh tình nhầy nhụa, rách nát. Bởi vậy, mưa cần cho âm nhạc ông, như cần cho cuộc sống này. Mưa tưới tắm, gội rửa thế gian thành một đóa tinh khôi. Mưa nuôi sống cỏ cây, hoa lá. Và mưa là một “nhân vật” trong những cuộc tình. Vắng mưa, tình yêu cũng hóa khô cằn!
Mưa vẫn mưa bay trên tầng tháp cổ
Dài tay em mấy thuở mắt xanh xao
Nghe lá thu mưa reo mòn gót nhỏ
Đường dài hun hút cho mắt thêm sâu.
(Diễm xưa)
Nếu Diễm xưa không thoát thai từ những sợi mưa mỏng mảnh, xanh xao ấy, liệu đó có còn là Diễm xưa? Và như một dự báo, Diễm xưa là một cuộc tình buồn. Người con gái thướt tha lụa là ấy đã lãng quên con “đường dài hun hút cho mắt thêm sâu”. Để rồi có người ngồi “ngóng những chuyến mưa qua”, đếm lá đổ trên mỗi bước em đi. Để rồi từ đó mưa trở thành nỗi ám ảnh. Từ “nhân vật” phông nền, mưa hóa nỗi đau.
Chiều này còn mưa
Sao em không lại
Nhỡ mai trong cơn đau vùi
Làm sao có nhau
Hằn lên nỗi đau.
Bước chân em xin về mau.
(Diễm xưa)
Và cũng từ đó, mưa phủ lên thân phận người nhạc sỹ không tuổi ấy một cái tên của tuổi. Tuổi đá buồn. Tảng đá mà chàng Sysiphe ngày ấy lăn lên núi rồi thả xuống núi, nay, được tắm gội dưới mưa. Để trinh khiết. Để cuộc đời còn đáng sống. Vì có những cơn mưa như thế. Để đá còn biết buồn.

Trời còn làm mưa, mưa rơi mênh mang
Từng ngón tay buồn em mang em mang
Đi về giáo đường ngày chủ nhật buồn
Còn ai còn ai, đóa hoa hồng cài lên tóc mây.
(Tuổi đá buồn)
Có phải tại mưa? Tại mưa mà ngón tay em buồn, mà ngày chủ nhật cũng buồn? Mà ta xa nhau. Đó chưa bao giờ là cái phông nền tươi sáng của một cuộc tình trọn vẹn. Trong mưa, thắm lên một đóa hoa hồng trên mái tóc mây. Tôi chưa tìm thấy một hình ảnh nào đẹp hơn thế. Và chính mưa đã làm cho hình ảnh ấy thêm lung linh. Mưa là thứ trang sức dịu dàng trong ca từ Trịnh Công Sơn. Vắng mưa, tình yêu sẽ như một cô gái tẻ nhạt. Và từ niềm đau của hiện tại, mưa ngưng kết thành chiếc cầu vồng nối về ngày hôm qua. Để hoài niệm. Để nhớ thương.
Nghe mưa nơi này lại nhớ mưa xa
Mưa rơi trong ta rơi từng hạt nhỏ
Trăm năm vô biên chưa từng hội ngộ
Chẳng biết nơi nao là chốn quê nhà.
(Một cõi đi về)
Ngày tôi đọc được trong những lời ca buồn ấy sự nguôi ngoai cũng là lúc những mảnh vỡ kết thành nỗi cô đơn trong suốt. Đẹp não nề:
Chiều chủ nhật buồn, nằm trong căn gác đìu hiu
Ôi tiếng hát xanh xao của một buổi chiểu
Trời mưa trời mưa không dứt
Ô hay mình vẫn cô liêu.
 (Lời buồn thánh)

Mưa ru tình, ru em, ru đời vào miền mộng tưởng:
Thôi ngủ đi em, mưa ru em ngủ
Tay em kết nụ, nuôi trọn một đời
Nuôi một đời người,
Mùa xuân vừa đến, xin mãi ăn năn mà thôi.
(Ru em từng ngón xuân nồng)
Nơi đó, tất cả mọi mối tình đều là những hạnh ngộ. Và người tình, là “loài chim hồng thần thoại bay trên vùng – ăn – năn của anh”.  Để rồi mưa òa xuống như một lần trút hết buồn đau vào hư không:
Người ngồi xuống, xin mưa đầy
Trên hai tay, cơn đau dài
Người nằm xuống, nghe tiếng ru
Cuộc đời đó, có bao lâu, mà hững hờ.
(Mưa hồng)
Mưa rơi giữa đời, an nhiên như một hiện thân của nỗi buồn, của cái đẹp:
Nắng có hồng bằng đôi môi em
Mưa có buồn bằng đôi mắt em
[…]
Nắng có còn hờn ghen môi em
Mưa có còn buồn trong mắt trong.
(Mưa hồng)
Dẫu cho em có là “cánh vạc về chốn xa xôi”, thì mưa cũng hồng lên từ đó. Mưa tô hồng những bàn tay xanh xao. Mưa đổ xuống những cuộc tình chưa đầy. Mưa khoác cho em lớp xiêm áo trong suốt mà lộng lẫy của mùa.
Vậy là đủ để mưa làm thiên sứ của cái đẹp, phải không em, phải không tôi?
2.1.2.Nắng

Nắng vàng, em đi đâu mà vội
Mà vội nắng vàng nắng vàng ơi
Mà vội nắng vàng nắng vàng ơi.
(Bống bồng ơi)
Tiếng gọi ấy đủ để nói lên tất cả những vầng sáng của nắng trong ca từ Trịnh Công Sơn. Đẹp, nắng vàng, em, dĩ nhiên là những biểu tượng của cái đẹp rồi! Vui, nắng nhảy nhót thế kia, không vui sao được. Tôi gọi như reo lên tên em-nắng vàng như vậy, sao không vui cho được! Nhưng mà em đi đâu, đi đâu, “đi đâu mà vội, mà vội, mà vội, nắng vàng, nắng vàng ơi”? Tiếng reo vui không có lời đáp, trả về hư không tiếng thở dài. Buồn. Em là nắng vàng, em tươi tắn trẻ trung thoắt ẩn thoắt hiện. Bỏ tôi bơ vơ. Nắng được soi chiếu trong mối liên hệ với con người, với vạn vật, với em, với tôi.
Nắng thắp sáng 52 bài ca. 52/288 ca khúc không phải là một tần số nhỏ. Ngoài ý nghĩa bản thể, với Trịnh Công Sơn, nắng còn là hóa thân của con người, cho nên, nắng lấp lóa một khung trời hội ngộ. Nắng chứa tất cả mọi mâu thuẫn trong tính nhị nguyên vốn dĩ của vạn vật. Vui – buồn, tàn phai – rạng ngời, thất vọng – hi vọng… Đó là nắng.

Mỗi ngày tôi chọn một lần thôi
Chọn tiếng ru con nhẹ bước vào đời
Tôi chọn nắng đầy, chọn cơn mưa tới
Để lúa reo mừng, tựa vẫy tay.
(Mỗi ngày tôi chọn một niềm vui)
“Nắng đầy” sánh bước bên những cánh tay reo mừng của lúa. Còn nắng nào đẹp hơn, vui hơn, tươi sáng hơn? Tôi nhìn thấy trước mắt mình ngút ngàn một đồng lúa. Lúa bơi dập dềnh trong nắng. Nắng vàng lúa xanh. Bình yên như chưa từng hò hẹn với cuộc đời. Để mùa hạ thắp lên tình mới:

Em vào mùa hạ, nắng thắp trên cao
Và mùa xuân nào, ngẩn ngơ tình mới.
(Tôi ru em ngủ)
Để gót chân em hồng những yêu thương:
Nghe bên ngày nắng mới
Em đi bằng bước chân vui.
(Yêu dấu tan theo)
“Nắng mới” hầu bước em vui, hay chính em đã thay màu cho nắng? Để nắng tạ ơn em, xua tan mây cho nụ cười em phủ đầy nắng:
Thương ai cười trong nắng
Ngại ngùng áng mây tan.
(Thương một người)
Cho em vùi thẹn thùng vào bờ vai của nắng. Nhưng rồi nắng như một người tình đa sầu đa cảm, nắng chạm vào những mảnh hoài niệm về một thời xa xăm:
Đôi khi nắng qua mái hiên làm tôi nhớ
Đôi khi bỗng nghe bước chân về đâu đó của em.
(Rồi như đá ngây ngô)
Cứa vào cuộc tình một định mệnh đau nhói. Nắng thủy tinh. Nắng mang dự báo về một cuộc tình không tròn:

Lùa nắng cho buồn vào tóc em
Bàn tay xôn xao đón ưu phiền.
(Nắng thủy tinh)
Và lời tiên đoán ấy linh nghiệm. Nắng đã vào trong mắt em. Trong cuộc tình:

Màu nắng hay là màu mắt em
Mùa thu mưa bay cho tay mềm.
(Nắng thủy tinh)
Đẹp nhưng thấu buốt, em biết không, Nắng thủy tinh của ta? Nắng trưa của ta? Giữa ngọ xuất hiện trong ca từ Trịnh Công Sơn là một vệt nắng buồn. Buồn trong cái u huyền tĩnh mịch của thời khắc vạn vật trượt dần về chân dốc.

Tìm tình trong nắng em gặp cơn mưa
Tìm tình giữa ngọ buồn lưa thưa về.
(Bống không là bống)
Để rồi từ vực thẳm ấy có một con đường dẫn đến bình minh. Con đường ấy được kết từ nắng.

Đời gọi em về giữa đau thương
Để trả em ngày tháng êm đềm
Trả lại nắng trong tim, trả lại thoáng hương thơm.
(Đời gọi em biết bao lần)
Trái tim em theo nắng mà về với đời, với yêu thương, với những tháng ngày êm đềm của ngày xa. Và từ đó bắt đầu những ngày rong chơi:

Hãy cứ vui chơi cuộc đời
Hãy cứ vui như mọi ngày
Bên trời còn nắng
Lá trời còn xanh
Phố còn người đông…
(Hãy cứ vui như mọi ngày)
Nắng gọi về hi vọng giữa tim người. “Bên trời còn nắng”, thì cớ gì, không vui chơi?
Và cớ gì, đời lại thôi muộn phiền? Phải có nỗi thất vọng mới cảm nhận ý nghĩa của niềm hi vọng. Tôi thất vọng. Tôi hóa thành giọt nắng. Bởi “trăng thôi là nguyệt”, bởi em không phải là vầng trăng tôi hằng kiếm tìm:
Từ trăng thôi là nguyệt
Tôi như giọt nắng ngoài kia
Từ em thôi là nguyệt
Coi như phút đó tình cờ.
(Nguyệt ca)
Nắng đi qua buồn - vui, thất vọng - hi vọng của cuộc đời, để rồi bắt đầu một mùa tàn phai. Trịnh Công Sơn hiểu nắng còn hơn hiểu chính mình.
“Trước kia mình tưởng mưa buồn, nhưng giờ mình thấy nắng thật sự buồn. Bởi dung nhan của nắng luôn thay đổi và màu sắc của nó mới thật gần với đời sống của con người. Nó có sớm mai, có trưa, có tàn phai, có một buổi chiều của một đời người. Còn mưa ào xuống rồi thôi, và mưa chỉ có một màu.”
Đừng tuyệt vọng tôi ơi đừng tuyệt vọng
Nắng vàng phai như một nỗi đời riêng.
(Tôi ơi đừng tuyệt vọng)
Với Trịnh Công Sơn, vạn vật rồi cũng đến ngày tàn úa. Chiếc lá thu phai, “Chiều phai”… Và bây giờ, là “nắng vàng phai”. Là nắng vàng/phai, hay là nắng/vàng phai? Nắng phai hay màu vàng phai, có lẽ đều là nỗi buồn của nắng. Và khi nỗi buồn ấy thoát thai, cũng là lúc một cuộc tình chìm vào lãng quên. Nắng đã đến hồi khép cửa:

Chút nắng vàng giờ đây cũng vội
Khép lại từng đêm vui.
(Như một lời chia tay)
Để từ đó học cách an nhiên giữa cõi vô thường. Để từ đó trở về với bản thể. Nắng rạng ngời tô hồng những nhan sắc:
Tôi tìm thấy tôi như giọt nắng kia
Làm hồng chút môi cho em nhờ
Ôi thiên đường, hót chim khuyên
Ôi tóc trầm ướp vai thơm.
(Cho đời chút ơn)
Nắng cũng trở thành một nhan sắc, trong những bản tình ca của Trịnh Công Sơn. Mang tên Cái đẹp.
Như một kẻ say tình, thiên nhiên chưa bao giờ thôi mới mẻ trong ca từ Trịnh Công Sơn. Giới hạn của ngôn từ ư? Với chú Hoàng tử bé ấy có lẽ, giới hạn duy nhất là không có giới hạn. Nếu như chú đã từng ngắm 43 hoàng hôn trên hành tinh bé bỏng của mình, thì tôi tin, chú cũng có cách riêng để làm tươi lại những lớp ngôn ngữ tưởng đã khô cằn. Và những cụm từ mới nở hoa trên hành tinh ấy, hành tinh của nghệ thuật, hành tinh của riêng Trịnh Công Sơn: “cọng buồn cỏ khô”, “mùa xanh lá vội”, “vết lăn trầm”, “tay rong rêu”, “ngón xuân nồng”, “phiến môi mềm”, “cụm chiều”, “nụ đời”… Đó là hơi thở huyền hoặc của thiên nhiên, là nhịp đập kỳ diệu của vũ trụ. Trong ánh mắt minh triết của thế giới trẻ thơ, Trịnh Công Sơn tin vào vạn vật như tin vào con người. Rằng, sâu trong bản thể của mình, đá có nỗi buồn riêng mang, cỏ có cuộc đời riêng của cỏ, và mùa thì gầy guộc xanh xao theo tháng năm trần ai. “Đá lăn vết lăn buồn”  – là đá lăn bằng những vết lăn buồn, hay là đá lăn đi rồi bỏ lại đơn côi một vết lăn? Nên buồn, thương, nhớ tiếc. Nên đá mãi đau đời đá và vết lăn mãi trầm mặc mảnh ngày hóa xanh xao của mình, từ độ đó hóa ngây ngô. Cỏ hóa “cọng buồn” và mùa quá ưu phiền nên hóa thành “mùa xanh lá vội”…
Và mây, và núi, và con đường, và mặt trời, trăng, gió, cỏ cây hoa lá… 
Trịnh Công Sơn rước thiên nhiên về với thế giới nghệ thuật của mình, mặc cho thiên nhiên lớp áo dệt từ chính những sợi tơ trong lòng cát đá, cỏ hoa... Và trái tim đa cảm kia lỗi nhịp, đắm đuối nhìn ngắm, đắm đuối yêu thương. Người tình ấy, không ai khác, là thiên nhiên.
2.2.Tình yêu

Trịnh Công Sơn yêu trong hơi thở Phật giáo. Có lẽ vì thế mà tình yêu trong âm nhạc ông trong suốt một màu. Huyền linh và ảo diệu. Đó là thứ tình yêu chỉ để chiêm ngắm. Và vì thế, luôn đẹp. Tôi có cảm giác, khoảng cách giữa Trịnh và tình yêu gần hơn khoảng cách giữa ông và người yêu. Chỉ cần một tà áo để vẽ nên một nhan sắc. Chỉ cần một mùi hương để thoát thai thành cuộc tình. Rồi hương phai, áo bay, người ra đi. Chỉ còn lại bên ông, những mối tình.Trịnh Công Sơn làm tôi nghĩ đến “mối tình” của Hoàng tử bé và nàng hoa hồng đỏng đảnh nơi tinh cầu xưa. Mãi mãi, những tình yêu ấy là thứ tình yêu không có thật nơi trần thế. Mãi mãi, những cuộc tình trở thành huyền thoại, bỏ lại sau lớp bụi thời gian những bóng hình-chỉ-của-một-thời. Đừng đặt niềm tin vào Trịnh Công Sơn như đặt niềm tin vào một người tình. Mà hãy đặt vào tay ông một “nụ hồng ngày xưa rớt lại”, đậu vào môi ông hương thơm của đóa môi ngoan, chạm vào ông bằng phút lụa là của một tà áo, bằng những “bàn tay xanh xao đón ưu phiền”… Tất cả sẽ hóa tình yêu, hóa nghệ thuật. Tình yêu ấy không giống tình yêu mà cả nhân loại đang quay cuồng, đang si mê, đang chiếm hữu. Tất cả những cung bậc cảm xúc của một cuộc yêu, qua trái tim nhạy cảm khác thường ấy, trở thành biểu tượng của cái đẹp. Giận hờn sẽ đi vào lãng quên. Nồng nàn sẽ gởi qua lời ru. Thất vọng sẽ “coi như phút đó tình cờ”. Phụ bạc sẽ trả nợ bằng nhớ thương. Cứ thế, trong nhạc Trịnh, tình yêu nối tiếp tình yêu. Vô thủy vô chung. Trịnh Công Sơn đi trên con đường tình như chú Hoàng tử bé mãi hồn nhiên tin rằng Hoa hồng là duy nhất. Và mãi mãi, trên con đường dài rộng ấy, Hoàng tử bé là kẻ đảnh lễ với tình yêu trong cái ngoái nhìn từ hiện tại. Mãi mãi trong ông, “em” và “tôi” là “đỉnh cao” và “vực sâu”, là “một hai ba bốn năm” và “sáu bảy tám chín mười” , là ánh mắt thăm thẳm nhìn theo cánh vạc bay về chốn xa xôi…
Phải chăng vì thế mà tình đẹp? Phải chăng vì thế mà có người gọi Trịnh Công Sơn là “người viết tình ca hay nhất thế kỷ”? Phải chăng, phải chăng, phải chăng…? Chỉ duy nhất một điều tôi tin, tôi tin rằng, ông viết đã viết tình ca cho cả loài người.
Hãy ru nhau trên những lời gió mới
Hãy yêu nhau đi cho gạch đá có tin vui
Hãy kêu tên nhau trên ghềnh dưới bãi
Ngày mãi mong chờ ngày sẽ thiên thu.
(Hãy yêu nhau đi)
Trịnh Công Sơn đã viết nên những câu kinh như thế cho tôn giáo của mình. Tôn-giáo-tình yêu.
2.2.1.Tình yêu – mùa rêu phong cỏ dại

…Bởi nó mang vẻ đẹp của ngày hôm qua. Mà quá khứ nào không vàng son? Dẫu qua bao mùa mưa nắng, rêu phong cỏ dại đã phủ kín lối về. Thì tình yêu vẫn đẹp. Như một “nụ hồng ngày xưa rớt lại”. Tình yêu trong ca từ Trịnh Công Sơn mang vẻ đẹp hư ảo và u huyền của một thứ thực tại trong suốt không thể chạm đến. Như nắng, như mây. Như không khí, như hư vô.
Mưa vẫn mưa bay trên tầng tháp cổ
Dài tay em mấy thuở mắt xanh xao
Nghe lá thu mưa reo mòn gót nhỏ
Đường dài hun hút cho măt thêm sâu.
(Diễm xưa)
Và dẫu cho Diễm, cho Dao Ánh, cho Nguyệt, cho Quỳnh, Bích Khê, Thanh Thúy… là những mối tình rất thực của hiện tại, thì nó cũng chỉ đẹp trong ánh mắt xa xăm nhìn về. Dường như chỉ đến khi chia xa, nó mới thực sự vươn vai lớn dậy thành một mối tình trưởng thành. Diễm chỉ khi đã thành Diễm xưa mới thành một cuộc tình. Nguyệt chỉ khi đã “thôi là trăng” mới thành Nguyệt ca… Và biết bao bóng hình khác đã ghé qua cuộc đời bình thường của con người “khác thường” ấy, chỉ bởi, ông là nghệ sỹ. Chỉ bởi, ông là Trịnh Công Sơn. Những vết chim di vừa là nỗi đau, vừa là niềm an ủi; vừa là bất hạnh vừa là hạnh phúc trong cuộc đời và trong nghệ thuật chàng thi sỹ hát tình ca:
Từ trăng thôi là nguyệt, tôi như đường phố nhiều tên
Từ em thôi là nguyệt, tôi xin đứng đó một mình.
(Nguyệt ca)
Đời trải dài những nghịch lý. Đời xâu chuỗi những mâu thuẫn thành một chuỗi hạt đẹp đẽ mà độc ác quàng trên cổ người tình của quá khứ ấy. Vĩnh viễn, ông phải nương nhờ vào ngày hôm qua để nuôi dưỡng tình yêu trong mình. Bởi, cả đời ông là người ở lại: “Từng người tình bỏ ta đi như những dòng sông nhỏ.” Bởi, tình yêu trong hiện tại là một con đường bất khả. Bởi, chỉ có quá khứ mới cứu rỗi được thứ tình yêu trong suốt ấy. Những-tình-yêu-trong-suốt mãi mãi ru mình trong khúc hoan ca của ảo ảnh. Diễm xưa, Hạ trắng, Biển nhớ, Tình nhớ, Tình xa, Tình sầu…đều là  tình yêu trong hoài niệm. Thứ tình yêu đầy rêu phong cỏ dại. Có phải đúng như M.Proust nói: “Những thiên đường có thật là những thiên đường đã mất.”? Và tôi xin nhại lại lời kẻ đi tìm thời gian đã mất để nói về một kẻ-đi-tìm-tình-yêu-đã-mất: “Những tình yêu có thật là những tình yêu đã mất.”. Với Proust, tôi đọc được ở đó niềm tin về sự hóa chuyển giữa quá khứ và sự sáng tạo nghệ thuật. Với Trịnh, ngoài điều ấy ra, tôi còn linh cảm rằng, trong cuộc đời con người tài hoa ấy có một mảnh vỡ nào đó không không thể hàn gắn trong hiện tại, tình yêu của hôm nay sẽ mãi mãi là một giấc mơ trong ông. Nên, ông tìm về quá khứ, nơi mảnh vỡ ấy không còn đủ sắc lạnh để cứa vào đời ông. Như Tình xa:

Ngày tháng nào đã ra đi khi ta còn ngồi lại
Cuộc tình nào mãi ra khơi ta còn mãi nơi đây
Từng người tình bỏ ta đi như những dòng sông nhỏ
Ôi, những dòng sông nhỏ, lời hẹn thề là những cơn mưa.
(Tình xa)
Chỉ khi ngồi lại sau lưng ngày tháng, sau lưng cuộc tình thì tình yêu, thì nghệ thuật, thì sức sáng tạo trong Trịnh Công Sơn mới phát tiết. Và chính lúc này, ông mới vượt qua được con đường bất khả của hiện tại để đến với tình yêu. Mất mát nhưng đủ đầy. Hư hao nhưng hạnh phúc. Thật khác với thực tại đổ vỡ kia. Đủ, nhưng thiếu. Gần gụi, nhưng xa xôi. Có lẽ Trịnh đã bất lực với cuộc sống chia ở thì hiện tại, nên ông phải tự cứu vớt mình “trên cây thập giá đời”. Bằng quá khứ.
Mười năm xưa đứng bên bờ giậu
Đường xanh hoa muối bay rì rào
Có người, lòng như khăn mới thêu.
Mười năm sau áo bay đường chiều
Bàn chân trong phố xa lạ nhiều
Có người lòng như nắng qua đèo.
(Có một dòng sông đã qua đời)
Mười năm trước, ngày xưa ấy, trên con đường tình yêu có một thiên đường: “Đường xanh hoa muối bay rì rào.” Và lòng người: tươi nguyên, hạnh phúc, thơm tho. “Như khăn mới thêu.” Sợi chỉ tình được thêu trên trái tim người đang yêu. Tinh khôi, lấp lánh. Cũng đường ấy, người ấy, tình ấy. Nhưng, “có một dòng sông đã qua đời”. Hiện tại là ngọn lửa độc đốt cháy “chiếc khăn” ngày ấy. Từ đấy,hóa thành nắng mãi lưng chừng khắc khoải. Với Trịnh Công Sơn, phải chăng tình yêu nào của hiện tại cũng ngầm ẩn một dòng sông chết? Có lẽ, ngoài con đường bất khả của hiện tại, Trịnh Công Sơn còn là một sứ giả của quá khứ, chỉ bởi đơn giản, ông là tín đồ của cái đẹp. Mà, quá khứ lại diễm ảo quá, lung linh quá. Đành vậy, ông mang thân phận của một kẻ-ngoái-nhìn. Mãi mãi, Trịnh là người tình của quá khứ.
Thôi em, đừng bối rối
Trong ta chiều đã tàn
Thôi em đừng khóc nuối
Cho môi còn chút thanh tân.
Tóc em gầy trong gió
Trong ta giọt máu mù
Khô theo ngày thương nhớ
Vết buồn khắc trên da.
(Yêu dấu tan theo)
Và như thế, con người ấy đã là, chỉ là người tình của tình yêu mà thôi. Ông yêu một bờ môi, một sợi tóc, chứ nào có yêu cụ thể một ai! “Tóc em gầy trong gió” chứ nào phải “em gầy trong gió”. “Môi còn chút thanh tân” chứ nào phải “em còn chút thanh tân”. Dường như chẳng hiện diện ở đây một người tình nào, ngoài Trịnh Công Sơn, và tình yêu!
Tình yêu, đó là một nhan sắc của những dở dang, đổ vỡ. Là vẻ đẹp trầm mặc của quá khứ u huyền. Là người tình của Trịnh Công Sơn.

(Còn tiếp)

Phan Thị Diệu Thảo
 

Nhắn tin cho tác giả
Lê Thị Phương Mai @ 06:23 11/05/2013
Số lượt xem: 854
Số lượt thích: 0 người
 
Gửi ý kiến