Cách đào tạo của ta chỉ khuyến khích người học học vẹt, chỉ biết làm theo chứ không dám sáng tạo, không có khát vọng cống hiến. Đã đến lúc phải nhận thức lại điều này.

Ý kiến của TS. Nguyễn Tùng Lâm, Hội Tâm lý giáo dục Hà Nội.

Giao trách nhiệm cho địa phương

Từ năm 1986 đến nay, Giáo dục Việt Nam đã có biết bao nhiêu lần cải tiến, đổi mới nhưng "càng cải càng lùi". Giáo dục có thành tựu, nhưng vì sao giáo dục Việt Nam hiện nay vẫn lạc hậu? Tại sao chúng ta lại không thể bằng lòng với trình độ phát triển, đến cách thức làm giáo dục, đến kết quả nguồn nhân lực chúng ta đào tạo? Điều này là do chưa làm được đến tận gốc của vấn đề. Chỉ cải tiến phần ngọn thì khó có một cuộc cải cách toàn diện. Khi người đứng đầu ngành cứ đủng đỉnh, không nhìn ra được những bất cập của ngành, hoặc nhìn ra được mà không thấy sốt ruột với việc phải đổi mới thì rất khó để đổi mới toàn diện được.

Giáo dục Việt Nam lạc hậu vì không có người chịu trách nhiệm, hay đúng hơn không có người được toàn quyền lái con tàu giáo dục. Tại sao lại có chuyện "mua bằng bán điểm", tại sao lại có tình trạng học thêm tràn lan từ mầm non, tiểu học? Tại sao bằng cấp từ các cuộc thi là "bằng thật" nhưng lại đẻ ra những sản phẩm người học "giả"; không chịu học hành rèn luyện, cứ hết năm lên lớp, cuối cấp nhận bằng. Làm sao giáo dục có chất lượng được?

Muốn địa phương phát triển thì phải tìm cách để giáo dục đáp ứng yêu cầu nhân lực địa phương đó. Người đứng đầu địa phương phải được toàn quyền và hoàn toàn chịu trách nhiệm về các chỉ tiêu phát triển giáo dục cho từng giai đoạn. Nếu sau thời hạn nhất định không làm thay đổi tình trạng giáo dục những cơ sở mình quản lý thì cử người khác thay thế.

Viết lại chương trình, sàng lọc giáo viên

Chương trình nhồi nhét, thừa quá nhiều kiến thức đã lỗi thời. Ngày nay với công nghệ thông tin người ta không còn phải ghi nhớ máy móc nhiều, thế mà học trò ta vẫn phải học vẹt để nhớ những kiến thức không bao giờ dùng đến. Tư duy tuyến tính chỉ phù hợp khoa học phát triển ở thế kỷ XVIII, XIX; còn tư duy phi tuyến tính các thế kỷ XX, XXI này chúng ta lại không cho học sinh tiếp cận. Chúng ta cứ giữ mãi cách dạy nhồi nhét, cách dạy đồng loạt bắt ai cũng như ai thì sao chương trình và phương pháp giảng dạy của chúng ta không lạc hậu được.

Cấu trúc chương trình và sách giáo khoa của chúng ta cũng hết sức lạc hậu, cần phải thay đổi nhưng cái cần thay đổi cấp bách nhất hiện nay là hình thức thi. Cách thi cử của chúng ta dẫn đến cách học, cách dạy ứng phó với thi cử; Thi cử không nghiêm túc, chạy theo thành tích.

Đội ngũ giáo viên từ phổ thông đến đại học đều chậm đổi mới do cách đào tạo chưa đúng với cách đào tạo nghề. Giáo viên ra trường không biết cách tự học, không có khát vọng học suốt đời, người dạy không mang tính chuyên nghiệp. Như vậy đường lối giáo dục có hay đến mấy, triết lý có đúng đến đâu nhưng những người thực thi nó không có động lực đổi mới, không có đủ năng lực thực hiện thì mọi triết lý, mọi chủ trương dù hay đến mấy cũng là triết lý suông, chủ trương "mây khói". Phải thực hiện một cuộc sàng lọc giáo viên, có cơ chế khuyến khích họ song cũng có thiết chế buộc họ phải học tập, phấn đấu.

Một vấn đề nữa là chúng ta đã không điều khiển ngành giáo dục bằng chính quy luật tích cực của kinh tế thị trường. Có lúc chúng ta đã nhầm lẫn giữa việc chống "thương mại hóa giáo dục" với việc vận dụng các quy luật tích cực của kinh tế thị trường như "cạnh tranh", "cung phải đáp ứng cầu" quy luật "giá trị"? Cách đào tạo của ta chỉ khuyến khích người học học vẹt, chỉ biết làm theo chứ không dám sáng tạo, không có khát vọng cống hiến. Đã đến lúc phải nhận thức lại điều này.

Theo KIẾN THỨC